2021/06/15
USD 2,811

Тажикистан аажмаар Хятадын эрхшээлд бүрэн орж байгаа шалтгаан

Н.Мичидмаа
2021/06/02

АНУ тэргүүтэй өрнөдийн улсуудын зүгээс Хятадын дотоод ба гадаад бодлогыг хүчтэй шүүмжлэхийг дагаад Хятадын талаарх Оросын байр суурь олны анхаарлыг маш ихээр татаж байна. Үүнтэй холбоотойгоор Оросын судлаачид Хятадын зүгээс хөрш зэргэлдээ улс орнуудын талаар явуулж байгаа зээлээр урхидах бодлогыг маш ихээр сонирхож, таагүй дүгнэлт хийх болсон. Оросын “Лента.ру” сайт дээр энэ талаар бичсэн судалгаа үүний нэг жишээ. Оросын судлаач Хятадын зүгээс Төв Ази тэр дундаа Тажикистин улсын талаар явуулж байгаа зээлийн болон улс төрийн бодлогын талаар туйлын сонирхолтой ажиглалт хийснийг уншигч танд хөрвүүлэн хүргэж байна.

 

Богино уяа

Дундад Азийн бүгд найрамдах улс бүрийг Хятадын зүгээс бүс нутагт гүйцэтгэх үүрэг өсөн нэмэгдсэнийг тод харуулах индикатор гэж хэлж болно. Хятад нь эдгээр улсууд тус бүр дээр нөлөөллийн янз бүрийн арга мэх хэрэглэж байна. Нэг улсад нь зээл өгч өөртөө татаж байгаа бол өөр нэгд нь элит давхаргыг нь өөртөө татах замаар эрхэндээ оруулж байгаа бол Тажикистаны хувьд Хятадын зөөлөн хүч гэж юу байдгийг хамгийн ихээр мэдэрч байгаа гэж болно.

 

Дундад Азийн хамгийн жижиг бөгөөд хамгийн ядуу улс болох Тажикистан нь стратегийн хувьд маш чухал байрлалтай. Газрын гүнд нь асар их алт, газрын ховор элементийн орд гээд бүгд байна. Афганистантай залгадаг хил нь Памирын уулсын амин чухал даваануудыг хянах боломж олгодог учир бүс нутаг дах аюулгүй байдалд нэн чухал үүрэг гүйцэтгэхээс өөр аргагүй. Ийм ч учраас Тажикистаны хувд Хятад нь худалдааны хамгийн том түнш, хөрөнгө оруулалт, зээл тусламжийн хамгийн том эх үүсвэр бас хамгийн том экспортлогч болж хувирсан. Жижиг буурай улс хүчтэй хөршөө налах нь зүйн хэрэг. Гэвч Хятадтай хэт дотносож байгаа нь Тажикистаны ойрын болон алсын ирээдүйг тунд бүрхэг болгож байгаа аж. Хятадтай дотносох тусам олон улсын бусад харилцаа, чиглэл хязгаарлагдан хумигдаж байна.

 

Жишээлбэл, хэл нэгтэй Ирантай илүү нягт хамтран ажиллаж болох байсан ч 2013 онд Ираны дэмжлэгийг авдаг Исламийн сэргэн мандалтын нам төрийн эргэлт хийхийг завдсан нь нотлогдсон тул хоёр улсын харилцаа үндсэндээ бараг тасарсан. Авторитар дэглэмтэй, хөрөнгө оруулалтын уур амьсгал тааруу гэдэг болохоор Өрнөдийн улс орнууд ч нэг их сонирхоод байдаггүй. Хуучны хүчирхэг түнш Оростой илүү нягт ажиллаж болох байсан ч удирдлагууд нь Евразийн эдийн засгийн холбоонд нэгдэхээс татгалзсан тул Оросын нөлөө, зээл тусламжаас идэвхтэй авах боломжгүй болсон. Зарим судлаачид Тажикистаныг Хятадын хүчтэй шахалтад орсон учраас Евразийн эдийн засгийн холбоонд элсээгүй гэж үздэг. Дээр нь Дундад Азийн бусад улсуудтайгаа ч дотносож чадаагүй. Мөн Арабын баян улсуудтай сайн харилцаа тогтоож чадаагүй. Товчхон хэлэхэд Хятадаас өөр хэн ч Тажикистаныг тоохгүй, тэд ч Хятадаас өөр улсыг сонирхохгүй болоод байна.

 

Зээл

Иймд Тажикистаны хамгийн том зээлдэг нь Хятад байгаад гайхах зүйлгүй. Одоогийн байдлаар Тажик нь Хятад 3,2 тэрбум долларын өртэй. Хамгийн том зээлдэг нь Хятадын экспорт-импортын банк. Энэ банк нь Тажикистаны активын 49 хувийг дангаар эзэмшдэг гээд төсөөлөөрэй. Тажикистан ямар нөхцөл болзолтойгоор Хятадаас зээл авч байгаа нь нууц байна. Ямар ч байсан Хятадын хөнгөлөлттэй зээлээр санхүүжүүлж байгаа төсөл бүрд Хятадын компаниуд оролцох ёстой гэдэг нь л мэдэгдэж байгаа.

 

Хамгийн таагүй нь Тажикистан жил ирэх тусам зээлээ эргүүлэх төлөхөд бэрх болоод байгаа юм. Улмаар 2021 оны эхээр Тажикистан олон улсын санхүүгийн байгууллагуудад хандан зээлийн эргэн төлөлтийг түр хойшлуулах хүсэлт гаргасан. Хятад энэ хүсэлтийг хүлээн авсан ч ингэж хойшлуулсны төлбөр нь өндөр. Жишээлбэл, Тажикистаны алтны орд газруудын 80 хувь нь хэдийн Хятадын бүрэн мэдэлд орсон. Зээлийн хүүний төлбөртөө авсан. Үүнтэй зэрэгцээд Хятад нь Тажкистанд зээл өгсөн хэвээр байгаа учраас хамаарал нь улам л өсөөд байгаа гэж болно.

 

Сүүлийн 14 жилийн дотор Тажикистанаас Хятадад төлөх ёстой өр, зээлийн хэмжээ зургаа дахин өссөн. Тэр болгоны хариуд Тажикистан үнэт металлын орд газруудаа Хятадад өргөн барьж байна. Жишээлбэл, мөнгөний агуулгаараа дэлхийд дөрөвдүгээрт ордог “Якжилва” мөнгөний орд газрыг хамтран олборлох тухай гэрээг 2019 онд байгуулсан. Хятадын зүгээс хамтран хэрэгжүүлэгч нь “С. А. MINERALS” гэдэг компани. Энэ Хятадын компанийг Тажикистан нь ашиг орлогын татвараас, нэмүү өртгийн татвараас, тоног төхөөрөмж импортлон оруулж ирэхдээ гаалийн татвар төлөхөөс бүрэн чөлөөлсөн. Албан ёсны мэдээгээр энэ уурхайд 106 хүн ажиллаж байгаагаас 70 нь хятад, 36 нь Тажик.

 

Энэ бол бараг юу ч биш гэж болохоор. Яагаад гэвэл одоо Тажикистанд Хятадын 400 гаруй компани үйл ажиллагаа явуулж байгаа учраас тэд энэ улсын хамгийн том татвар төлөгч, хамгийн том экспортлогч болж хувирсан. Тажикистан нь эрчим хүчний хурц хомсдолтой тулгараад олон жил болж байгаа. Иймд тэд Хятад талд шинэ дулаан цахилгаан станц захиалж бариулсан. Хариуд нь Хятадын компанид “Дээд Кумарг”, “Зүүн Дуоба” гэсэн хоёр том алтны уурхайг бүрэн шилжүүлэн өгсөн. 

 

Ер нь Тажикистанд ажиллах эрх авч байгаа гадаадын  иргэдийн 90 хувь нь Хятадын иргэд. Хятадын хөрөнгө оруулалт нь дан ганц зээлээр хязгаарлагддаггүй нь ойлгомжгүй. Хятад нь Тажикистанд хамгийн их хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлдэг. Ийм учраас Казахстан, Киргиз гэх мэт улсуудад ажиглагдаж байгаа шиг Хятадын эсрэг жагсаал, хөдөлгөөн энд огт гардаггүй. Тажик хүмүүс Хятадын компаниудыг бодит цалин хөлс өгдөг сайн ажил олгогч гэж харж байгаа. Ийм ч болохоор хил даван орж ирдэг Шинжаан-Уйгарын тэрс үзэлтнүүдийг идэвхтэй баривчлан буцаадаг. Өөрийн нутаг дээрээ Хятадын тусгай албадыг уйгаруудын эсрэг тусгай ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрдөг.

 

Их улс төр

Албан ёсоор бол Тажикистанд Хятадын цэргийн бааз байхгүй. Гэхдээ 2016 онд аюулгүй байдлын дэд бүтцийг сайжруулах гэрээ байгуулж, хилчдэд зориулсан сургалтын төв байгуулах гэрээ байгуулсан. Дээр нь 2018 онд Хятадын мөнгөөр Алан хядлагатай тэмцэх төв гэгчийг байгуулсан. Тиймээс шаардлага гарвал Хятад нь Тажикистанд цэргийн баазаа ядах юмгүй хурдан байгуулах боломжтой.

 

Тажикийн цэргийн албан хаагчид Хятадын цэргийн сургуулиудад олноор суралцах болсон. Сүүлийн жилүүдэд Тажикийн 400 гаруй офицерууд Хятадын цэргийн их дээд сургуулиудад сурч, төгссөн. Хоёр улс хамтарсан хээрийн сургууль идэвхтэй явуулдаг. 2019 онд гэхэд Афганистаны хилийн ойролцоо гурав дах удаагийн хээрийн сургуулийг амжилттай явуулсан байх жишээтэй. Мөн тэр жилээс Тажикистанд Хятад цэргээ байршуулсан тухай мэдээ гарч эхэлсэн ч албан ёсоор бол үгүйсгэж байгаа. 

 

Түүнчлэн Бээжин нь Шинжааны уйгуруудын шашин шүтлэг, уламжлал ёсны эсрэг идэвхтэй кампанит ажил явуулж байгаа нь нууц биш. Энэ кампанит ажилд Тажикистан чухал үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл Хятад нь Тажикистанд мөнгө зээл, цэргийн хүчээр туслахтай зэрэгцээд боловсрол, хүмүүнлэгийн салбарт маш эрчимтэй түрэн орж ирж байгаа. Хятадад Тажикистаны 5000 оюутан суралцаж, Хятад хэл заадаг сургуулиудын тоо Тажикистанд өдрөөр нэмэгдэж, Кунз судлалын хоёр ч хүрээлэнг байгуулаад авсан.

 

Энэ мэтээр Хятад нь Дундад Азид нөлөөгөө аажмаар нэмэгдүүлэхийг дагаад Оросын нөлөө бага багаар буурсаар байгааг мэргэжилтнүүд анхааруулж байгаа ч Москва ямар хариу барих нь ойлгомжгүй хэвээр байна.


Сэтгэгдэл (55)

ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
66.181.181.218
Зээлэээр зам, том ордон, баялаг бүтээхгүй салбарлуу хөрөнгө оруулалт хийж янз бүрийн юм барихаа зогсоох хэрэгтэй юм шиг байна. Шороон замаараа яваад болно шүү дээ. Эсэргээрээ эрчим хүч, зэсээрээ эцсийн бүтээгдэхүүн, мах махан бүтээгдэхүүн, арьс, ноосон эдлэл үйлдвэрлэж экспорлох хэрэгтэй.
Хариулах
120.17.231.9
Хаха, сэрж үз. Чинийхээр эртнээс бэлдсэн тэр монгол тагнуул чинь Хятад нэрийн дор монголыг эзэлсэн болж харагдаад дараа нь улсынхаа нэрийг Их Монгол Улс болгож өөрчлөөд Чингэс өвөгийн Их Монгол Улсыг дахин байгуулах нь дээ?! Гүйээ мөн алсыг харсан гүн ухаантай хүмүүс шүү энэ монголчууд, хаха
Хариулах
66.181.161.82
Зөв санаа эв нэгдэл чухал шүү
Хариулах
89.8.173.158
Манайхан хятадаас зээл авахаа болих хэрэгтэй! Өр зээлээ дагаад заавал хятадын компаниаар бүтээн байгуулалт хийлгэнэ гэсэн болзолтой бөөн хятадууд дагаад орж ирж байгаа. Зээлсэн мөнгөнийх нь нилээдгүй хувь нь эргээд гараад явчихна. Бүтээсэн нэртэй замынх нь чанар нь аль хэдийн тараа таниулсан. Хичнээн зээл аваад дотооддоо шингэж байгаа зүйл огт байхгүй. Бөөн хүү төлнө. Байнгын алдагдалтай, улам л их өрөнд ороод, ийм мулгуу арчаагүй төрийн тэргүүнүүд байхад манай улс урагшлахгүй байх нь аргагүй. Хятадад эзлэгдэнэ гэж байхгүй гэж хий хоосон цээжээ дэлдээд яахын. Аль хэдийн өрнөөсөө болоод хятадад үгүй гэж хэлж чадахгүй төрийн тэргүүнүүдтэй болцон байхад. Дэлхийн өчнөөн улс байхад заавал хятадаас зээл аваад байгаагийн учир нь юунд байна? Жишээлэхэд японоос зээл аваад замаа тавиулбал хамаагүй чанартай зам бариж өгөх юм биш үү? Хятадын эрхэнд орж байгаа болоод л хятадаас зээл аваад байгаа юм биш үү? Энэтхэгээс зээл авсан чинь хятад дургүйцээд бөөн юм болсон биз дээ? Биеэ даагаад өөр улсаас зээл авч чадахаа байсан юм биш үү? Ийм л байна даа. Яах юм байгаан.
Хариулах
202.9.46.220
Tiim shuu
Хариулах
202.9.46.178
Юууу солиороод байнаа
Хариулах
202.55.188.86
Цаг цагаараа бдаг
Хариулах
202.126.89.107
Шаан биз
Хариулах
202.126.89.97
чи ямар үхээнц үзэлтэй юм бэ, Хятад хүчирхэг байж болно, бид сул дорой байж болно, гэхдээ бид үүнийгээ өөрчлөх хүчтэй тэмүүлэлтэй зорилоготой байх хэрэгтэй, аль нэг улсыг дагасанаар улс үндэстэн хөгждөггүй юм, шударга үнэнч ард иргэдтэй хийж бүтээх хүсэл тэмүүлэл зорилого, алдаа оноогоо шударгаар дэнсэлж түүнээсээ суралцаж чадаж байж улс үндэстэн мандан бадрана.
Хариулах
202.126.89.97
Манай улс тусгаар тогтносон улс, аль нэг улс шууд эзлэнэ гээд л эзлэгчдэг зүйл биш, Хятад төрийг Монгол хүн удирддаг гэж үлгэр зохион бүү ярь, хэрэв тийм л юм бол өвөр Монголын хэл соёлыг мөхөөх үгүй хийх бодлого харэгжүүлж байхад нөгөө нөхөд чинь нүдээ аньсан юм уу? яагаад? тэр хүн Монголд ирээд миний нутаг гэж шүлэг уншсан юм бол манай нутагт санаагаа л хэлсэн биз, цагаандаа гараад нуухаа байжээ, худал үг ярихаа болих хэрэгтэй,
Хариулах
66.181.161.90
Одоо манайхэх орноосоо уравсан урвагч тэр бумтангуудынөмч хөрөнгйиг хурааж хятад өрийг хурдан дарах хэрэгтэй
Хариулах
202.131.250.130
Za araichdee heterhii buraad bna hahah
Хариулах
66.181.161.105
Hha ork ve ydg.
Хариулах
202.55.188.90
Москва өөрөө хятадаас хамааралтай болж зааварлуулдаг болсиймуудаа
Хариулах
103.212.118.14
Puuu hahah
Хариулах
103.10.21.31
Үнэн.
Хариулах
103.10.21.31
Оросууд өөрсдөө хятадыг царайчилж амьдарч байна шүү дээ.
Хариулах
64.119.21.141
odoo Tajikistaniig neg nam ter namiin erunhiilugchteig anhaaraarai
Хариулах
202.126.89.211
чи өөрөө төмсөг
Хариулах
202.126.89.211
за
Хариулах
202.126.89.211
май шүү
Хариулах
202.9.41.1
Hujaa gdg chne hytadig heked bga ug bish shude sudlaldaa ta nar hujaa hujaal gd bhin
Хариулах
122.201.24.215
Юу ч мэдэхгүй байж худлаа ярих юмаа Монгол харин ч хятадыг нууцаар удирдаж байгаа шүү хятадын төрд дандаа хойд хятадын Монгол цустай хүмүүс бдаг учраас өдий болтол хятадаас Монголыг хамгаалж сибирь,тажикстан шиг болгочихгүй байлгаж байгаа шүү.Сизинпин чинь монгол цус холилдсон хүн нэг ёсондоо Монголын эртнээс бэлдсэн тагнуул гэсэн үг.Монголд ирээд Миний нутаг шүлэг уншсаныг санаж бгаа биздээ .
Хариулах
202.21.108.221
Москва юу ч хийж чадахгүй ээ, Хятадаас өөрсдөө айдаг, тэдэнд байгалийн баялаг зарж амьдардаг тул маш их хамааралтай болсон
Хариулах
2601:602:9500:82f0:7de9:30d5:a483:da0a
Tajikiig zoolon bodlogiin argaaraa uusgaj bna. Bid bolgoomjtoi l baikhgui bol iim baidal ruu orj ekhelj bna shuu deeguur suuj baigaa mongond yugaach ogch medekh nokhduudee.
Хариулах
202.9.40.218
гуцваа чи
Хариулах
66.181.161.13
тонил цаашаа. дахиад хэзээч сэхэхгүй
Хариулах
202.179.27.178
Монгол Тажикстаны араас алхаж яваа
Хариулах
66.181.183.91
Путин он удаан төр барьж байгаан шалтгаан орос орон суларч байгаагтай холбоотой
Хариулах
66.181.161.13
Zailoo naad hytadtaigaa uh
Хариулах
122.201.21.143
Ах дүүс элэг нэгт Монголчуудын минь бид бүгд нэгэн гэр бүл сайн яривал бүгд хамаатнууд болчихдог хүмүүс нэг нэгнээ хайрлаж Эх Орныхоо төлөө шударга хөдөлмөрч байж муу хужаагийн үмхий санаанд автахгүй эвтэй байна шүү
Хариулах
202.21.109.119
манайд ийм юм болох байхдөө зээл нтр аваад байвал
Хариулах
66.181.161.42
манайхаас гаагүү уум бэшөө. манайд жинхэнэ гуниг бараг бүгд төмсөгдүүлцэн аан. яаядаа хөө
Хариулах
122.201.31.210
харин тиимээ
Хариулах
122.201.31.210
яг2
Хариулах
202.55.188.106
Цөмөөрөө монгол улсынхаа төлөө өргүй, үр хүүхдүүдийн төлөө өргүй байх арга хэмжээ авьяаа
Хариулах
202.126.92.60
Orosiin nuluu yagad buuraad baina? Yagaad orosiin geopolitikiin bodlogo sulrav.
Хариулах
202.126.88.171
манайхаас бага өртэй юмбшүү
Хариулах
202.126.89.179
Үнэгүй юм гэж энэ хорвоод хэзээ ч байхгүй гэдгийг Энэ хэдэн улс удирдаж тоглож буй тэнэгүүдэд яаж хэлээд ойлгох юм бол
Хариулах
66.181.161.43
Manaih iim bolohgui gsn batalgaa bhgui shde
Хариулах
202.126.90.40
Шаа миний хүү
Хариулах
202.126.90.40
Шаа миний хүү
Хариулах
202.21.109.73
Сайн хужаа сарын найзаа гэж
Хариулах
202.21.109.8
ene hun teneg bhaa.oros hamaagui deer shuu hutadaas.uuriu hytad ruu ochood darluulaaf suuhgui yu
Хариулах
202.55.188.92
Монголчууд үеийн үед Хятадтай найр тавьж болохгүйг САНАТУГАЙ
Хариулах
66.181.161.48
Хужааруугаа зайл чи
Хариулах
66.181.161.95
Оросууд хятадгүйгээр тэсэж үлдэх ямар ч боломжгүй , хятад гэдэг асар том зах зээл байжийж оросууд өнөөдөр энэ том газар нутгийг хянаж чадах мөнгөтэй байгаа шүү. Хятад уналаа орос дагаад мөлхөн ойлгомжтой! Тиймээс оросууд муугаа мэдээд юм хэлж чадахгүй дүлий дүмбэ царайлаад сууж байгаа юм.
Хариулах
64.119.17.41
монгол ч яахав, үе үе улс төрчид нь тэсэрч хөөж явуулдаг зантай, хятадын том хэмжээний компаниуд монголд угаас бхгүй, тиймээс хятадын том хэмжээний нөлөө бас бдаггүй, монгол банк хятадын ардын банканд 1.5 тэрбум долларын своп хэлцэлээ цаг хугацаанд нь төлчихвөл манайд үзүүлэх дарамт ч эрс буурна, тажик гол нь төлж чадахгүй их зээл авчдээ
Хариулах
59.153.114.9
хэдэн жилийн өмнө өрөндөө хил орчимын газраа өгсөн яг соц үед монгол орост өгсөн шиг дүүрчихсэн 2 улсын дунд амьдарч байна даа
Хариулах
202.21.108.27
Тажик ч гайгүй байна, манайх бүүр тэр чигээрээ Хяталын бүрэлдэхүүнд орчлоо, МАН Хятадын Төрд үйлчлээд, улстөрчид нь Хятадын тагнуул болж хувирсан
Хариулах
202.55.180.226
Москва аль хэдийн Бээжинд буугаад өгчихсөн шүү дээ.. Удахгүй ОХУ хятаджина..
Хариулах
103.212.119.181
Хятад хүний хамгийн аюул нь энэ шүү дээ олон жилийн турш дайн дажингүй зөөлөн бодлогоороо эзэлээд авдаг нэг бодлоготой залгамжлагч нар нь хар хайрцагны бодлогоо маш сайн хэрэгжүүлдэг энэ бодлогод манай улс аль хэдийн орсон хэзээ чумам тажик шиг болхыг мэдэхгүй л байна эрлийзүүд нь эхсээд байгаа учир удахгүй байх шүү Орсыг дагаагүй 60 онд хилээ хаагаагүй байсан бол өдийд бүгд хятадаар яриад хүн тэрэг болсон явж байгаа анхаарах цаг болжээ ирээдүйгээ бодоорой удирдагч нарааа
Хариулах
203.91.115.56
negiig bodoj hoyriig tungaa gedeg.uls orniig terguulj tolgoilj bgaa humuusiin tsar uhaan setgel zutgeltei salshgui holbootoi.turiin tusheed olj unshsan bh gej bodoj bna
Хариулах
202.126.89.67
Оросын оронд хятад нь дээр бизээ. Дараагын ази тив дэхь ану шүүдээ
Хариулах
139.5.219.220
гунигтай.манайхан сайн хар.
Хариулах