СЭЛЭНГЭ АЙМАГ: Тужийн нарсанд ойжуулалт, хамгаалалтын зурвас байгуулах ажил үргэлжилж байна

Тужийн нарс нь Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг, Шаамар сумын нутагт оршдог бөгөөд Монголын хамгийн өвөрмөц нам газрын нарсан ойн экосистемийн нэг юм. Энэ нь Сибирийн их тайгын зүүн өмнөд зах, Хэнтийн нурууны салбар тогтоцтой залган байрладаг бөгөөд элсэрхэг хөрсөн дээр ургасан эгэл нарсан ой гэдгээрээ онцлогтой.

Тужийн нарсыг экосистемийн цогц байдлаар хамгаалах зорилгоор 2002 онд Улсын Их Хурлын тогтоолоор улсын тусгай хамгаалалтад авч, Байгалийн цогцолборт газрын ангилалд хамааруулсан байна. Тус хамгаалалттай бүс нь ойролцоогоор 70.8 мянган га талбайг хамардаг бөгөөд Монголд хамгийн нам дор оршдог нарсан ойд тооцогддог.

Тужийн нарс нь аймгийн төв Сүхбаатар сумаас ойролцоогоор 20-40 км зайд, далайн түвшнээс дээш 800-1400 метрийн өндөрт байрладаг. Энэ бүс нь элсэрхэг хөрстэй тэгш талын нарсан ой, намхан толгод, уулын нуга, голын сав газрын экосистем хослон бүрдсэн байгалийн цогцолборт газар юм. Зөвхөн модон бүрхэвч бус, бүхэл бүтэн экосистем юм. Энд нарс зонхилон ургахаас гадна хус, улиас, төрөл бүрийн сөөгөн ургамал, мөн эмийн болон ховор ургамлууд тархсан байдаг.

Мөн буга, бор гөрөөс, зэрлэг гахай, үнэг, чоно, дорго зэрэг хөхтөн амьтад нутаглахаас гадна ойн болон нүүдлийн олон төрлийн шувууд амьдардаг байна.

Тужийн нарсны онцлог нь элсний нүүдлийг тогтоох, хөрсийг хамгаалах, чийгийг хадгалах зэрэг экологийн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байгалийн “ногоон хэрэм” юм.

“Тужийн нарс” гэх нэр нь нутгийнхны ярьснаар “туж нарс” буюу “бараг бүхэлдээ нарс мод давамгайлсан ой” гэсэн утгатай нэршлээс үүсэлтэй гэж үздэг. Хэдийгээр зарим хэсэгт хус, хар мод зэрэг холимог ургамал ургадаг ч нийтдээ нарсан ой зонхилдог тул ийнхүү нэрлэгдэх болсон гэх аман яриа бий. Нутгийн ахмадууд “Тужийн нарс байхгүй бол энэ хавийн салхи, элсний нүүдэл огт өөр болно” хэмээн ярьдаг нь уг ойн байгаль экологийн хамгаалалтын ач холбогдлыг илтгэж байна.

Мөн хэдэн жилийн өмнө ойн түймэр болон хүний буруутай үйл ажиллагааны улмаас Тужийн нарс доройтож, устах аюулд хүрээд байсан ч нөхөн сэргээх, хамгаалах ажлуудын үр дүнд сэргэн тогтворжсон нь байгаль хамгааллын томоохон үр дүн болсон юм.

Тужийн нарс нь Монгол Улсад хэрэгжиж буй ойн нөхөн сэргээлтийн томоохон жишээнүүдийн нэг болж байна. Сүүлийн жилүүдэд тус бүсэд нөхөн сэргээлт, ойжуулалтын ажлыг эрчимтэй хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд тодорхой үр дүн гарчээ.

Тухайлбал, түймэрт өртсөн болон доройтсон талбайн олон га газрыг хамруулан нөхөн сэргээжээ. Байгалийн жамаар сэргэн ургах үйл явц идэвхжиж, зарим хэсэгт ногоон бүрхэвч 40-50 хувьд хүрч нэмэгдсэн үзүүлэлт ажиглагджээ.

Мөн нарсны суулгац тарих, хамгаалалтын зурвас байгуулах ажлыг үе шаттайгаар хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд мэргэжилтнүүдийн үнэлгээгээр байгалийн сэргэн ургалт болон хүний хиймэл нөхөн тарилтыг хослуулсан менежментийн шинэ хандлага руу шилжиж байна гэж дүгнэж байна. Эдгээр ажил нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд орон нутагт хэрэгжиж буй бодит үр дүнтэй жишээнүүдийн нэг юм.